De grote dag van de “Jonge Roos van Beieren”

Op 18 augustus 1853 vierde keizer Frans Jozef traditiegetrouw zijn verjaardag in Bad Ischl. Speciaal voor deze gelegenheid waren zijn tante Ludovika en zijn twee nichtjes Helene en Elisabeth afgereisd naar het Oostenrijkse kuuroord, maar wel met een bijbedoeling. Ludovika en haar zus Sophie waren van mening dat Helene de perfecte kandidaat was om keizerin van Oostenrijk te worden. Het liep echter anders af toen de jonge keizer als een blok voor Elisabeth viel. Nadat de verloving officieel bekend was gemaakt, verbleef het paar nog ruim een week in Bad Ischl. Op 31 augustus namen ze afscheid van elkaar in Salzburg en volgde er een periode van acht maanden aan voorbereiding voordat de grote dag plaats zou vinden.


Het klaarstomen van een keizerin

Bij haar terugkeer in Beieren had Elisabeth weinig tijd om na te denken over het voorgevallene in Bad Ischl. Haar huwelijk met de keizer van Oostenrijk was vastgesteld op 24 april 1854 en dus had zij acht maanden de tijd om tot keizerin klaargestoomd te worden. Zo leerde ze in rap tempo Italiaans en Frans, bestudeerde ze het hof protocol en werd haar uitgelegd hoe ze moest spreken en zich moest kleden.

Op advies van haar schoonmoeder besteedde Elisabeth meer zorg aan haar gebit en nam ze extra danslessen. Ook haar kennis over de geschiedenis van Oostenrijk werd bijgespijkerd door de Hongaarse historicus en dichter János Majláth, die deze geschiedenis vanuit Hongaars perspectief aan de jonge Elisabeth pleegde uit te leggen. Deze lessen zouden de basis vormen voor haar kijk op politiek.

Een miniatuur in porselein van Frans Jozef en Elisabeth, gemaakt tijdens hun verloving in 1854, Weense fabricage (Publiek domein)

Tijdens hun verloving bracht Frans Jozef drie maal een bezoek aan zijn aanstaande en bracht hij verslag uit aan zijn moeder over de vooruitgang die zij boekte. Zo schreef de keizer enthousiast over haar vaardigheden als ruiter en haar wittere tanden. Op het gebied van openbare verschijningen was er nog wel werk aan de winkel. Zo verafschuwde Elisabeth bijvoorbeeld het moment dat zij een diplomatieke delegatie uit München moest ontvangen die haar wilde feliciteren met haar aanstaande huwelijk.

Financiële moeilijkheden

Terug in Wenen liep Frans Jozef met zijn hoofd in de wolken. In gedachten was hij bij zijn bruid en stuurde hij haar alsmaar mooie cadeaus toe. Zijn moeder Sophie hield zich in de tussentijd bezig met het smaakvol inrichten van de appartementen van het jonge koppel in het Hofburg paleis met objecten uit de keizerlijke collectie. Tevens begeleidde Sophie de voortgang van de verbouwing van de villa in Bad Ischl die zij aan het jonge stel had geschonken. Frans Jozef vroeg haar het tempo op te voeren, maar het vastgestelde budget niet te overschrijden.

De Kaiservilla in Bad Ischl (Pixabay)

Het beklag van Frans Jozef over onvoldoende financiële middelen was niet ongegrond: alhoewel zijn oom Ferdinand was afgetreden, gingen de miljoenen guldens aan inkomsten van zijn landgoederen nog wel altijd naar de voormalige keizer toe en niet naar Frans Jozef. Daarnaast verkeerde Oostenrijk in een financiële crisis wegens het in stand houden van het leger. Frans Jozef zwoer hierbij gezien de belangrijke rol die het leger had gespeeld in het Revolutiejaar 1848.

Portret van Keizer Ferdinand I van Oostenrijk, geschilderd door Leopold Kupelwieser in 1847 – Paleis Schönbrunn in Wenen (Publiek domein)

Het Oostenrijkse volk had in 1853 zelf ook zwaar te kampen met de groeiende werkloosheid, hongersnood en armoede. De droom die men koesterde dat de jonge keizer een andere koers zou varen na de abdicatie van zijn oom, was uiteengespat met het door Frans Jozef ingevoerde absolutistische regime. De komst van Elisabeth in het leven van de keizer werd echter weerspiegeld in een barmhartiger beleid en het volk durfde voorzichtig te hopen op een verbeterde verstandhouding. Vele pamfletten uit deze tijd doen dan ook een beroep op Elisabeth om de keizer en het volk nader tot elkaar te brengen.

De Krimoorlog

Naast alle ellende in eigen land, diende de keizer ook op een ander vlak een moeilijke keuze te maken. In juli 1853 marcheerden Russische troepen Moldavië en Walachije binnen, Turks grondgebied bij de Donau. De aanleiding hiertoe betrof een geschil tussen sultan Abdülmecit I en tsaar Nicolaas I over het beschermheerschap van een aantal plaatsen in het Heilige Land, waarbij Rusland zichzelf uitriep tot beschermer van de orthodoxe christenen. In oktober 1853 verklaarde sultan Abdülmecit I de oorlog aan tsaar Nicolaas I en de Russen vielen op hun beurt de Turkse vloot bij Sinope aan in november.

Ook de Fransen en Britten zouden zich in het dispuut mengen en partij kiezen voor de Turken. Beiden vreesden Russische heerschappij over het Zwarte Zeegebied die handelsbetrekkingen met de Ottomanen zou bemoeilijken. De Britten vreesden daarnaast dat de doorgang naar hun koloniën belemmerd zou worden. Voor Napoleon had de steun aan de Turken ook een persoonlijk tintje: de tsaar had hem beledigd door zijn keizerschap in twijfel te trekken.

Pruisen stelde zich neutraal op in het conflict, maar Frans Jozef twijfelde welke positie Oostenrijk moest innemen. De keizer voelde weinig voor een oorlog die zijn rijk op alle vlakken zou uitputten. Zijn minister van buitenlandse zaken, Karl Ferdinand Von Buol, adviseerde hem dan ook om zich afzijdig te houden en alleen in te grijpen wanneer dit tot een overwinning zou kunnen leiden.

Portret van Karl Ferdinand von Buol, gemaakt door Josef Kriehuber in 1854 (Publiek domein)

Anderzijds voelde Frans Jozef zich verplicht om de tsaar te ondersteunen gezien de cruciale rol die de Russen hadden gespeeld bij het neerslaan van de Hongaarse Opstand (1848-1849). De keizer draaide om de kwestie heen en weigerde om een keuze te maken, tot wanhoop van zijn adviseurs en tot groeiende ergernis van zijn vriend Nicolaas.

Een koninklijke uitzet

Naast alle lessen die Elisabeth volgde, moesten zij en haar moeder zich nog om een andere belangrijke kwestie bekommeren: haar uitzet. Gezien de onverwachte wending die het lot had genomen in Bad Ischl was er weinig tijd om een garderobe bij elkaar te vergaren en moest Ludovika improviseren.

Tijdens de bezoeken die Frans Jozef aan zijn bruid bracht in de periode van hun verloving, nam hij de meest schitterende cadeaus voor haar mee. Zo bezocht de keizer Elisabeth onder andere tijdens haar zestiende verjaardag op kerstavond waarbij het paar portretten uitwisselde. Ook gaf de keizer Elisabeth de meest prachtige jurken en juwelen namens hemzelf en zijn moeder cadeau. Maar liefst 90% van haar uitzet was derhalve niet door de bruid zelf vergaard, maar betrof giften die de keizerin in wording van haar aanstaande man en schoonmoeder had gekregen.

Portret van een 15-jarige Elisabeth te paard bij Slot Possenhofen. Dit portret was een verlovingsgeschenk aan haar toekomstige man: Keizer Frans Jozef van Oostenrijk (Publiek domein)

Desalniettemin maakte Frans Jozef zich zorgen over Elisabeths trousseau en zijn bezorgdheid bleek niet ongegrond. De 25 kisten met haar uitzet waren voor Elisabeth van een ongekende rijkdom, maar de Weense aristocratie haalde haar neus op voor haar simpele garderobe. Het aantal schoenen dat Elisabeth had ingepakt, toonde aan hoe onwetend ze nog was. De 113 paar schoenen waren verre van voldoende aangezien in het hof protocol was vastgelegd dat de keizerin een paar schoenen slechts eenmaal mocht dragen, waarna deze weggegeven werd. Het was een van de tradities waar Elisabeth mee zou breken.

Elisabeth in Beieren als aanstaande bruid, litho van Franz Hanfstaengl uit 1853 – Dorotheum Wenen (Publiek domein)

Verliefde tegenpolen

Het breken met eeuwenoude tradities was Frans Jozef onbekend en tevens was het ongewenst. Tijdens zijn bezoeken aan Slot Possenhofen was de keizer aangenaam verrast door de informele sfeer, maar eenmaal terug in Wenen verviel hij weer in zijn oude patroon van de stijve keizer die altijd volgens protocol handelde. Elisabeth daarentegen wist zich geen raad met haar nieuwe rol, noch had zij weet van de politieke situatie binnen het Habsburgse Rijk. Zo verviel ze in tranen toen de keizer een van zijn bezoeken moest afbreken vanwege de escalerende situatie tussen de Russen en de Turken.

Aquarel van Slot Possenhofen, gemaakt door Franz Xaver Nachtmann in 1839 – Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Potsdam. (Publiek domein)

Dat Frans Jozef en Elisabeth tegenpolen waren blijkt alleen al uit hun opvoeding. De kroonprins was opgegroeid met het idee dat de keizerlijke familie boven normale stervelingen was verheven. In zekere zin was de keizer wereldvreemd en had hij geen idee wat er allemaal leefde onder zijn volk, noch voelde hij de drang om hier verandering in te brengen.

Elisabeth daarentegen was van nature warmhartig en bracht een liefdevolle jeugd door ver weg van het hof in Beieren. Het ontbrak haar aan enig aristocratisch trots en ze gaf weinig om geld, titels en uiterlijk vertoon: alles wat de Weense aristocratie zo hoog in het vaandel hield. Deze karakteristieken in combinatie met haar intellect, haar drang naar vrijheid en haar fijngevoeligheid zouden in Elisabeths nadeel werken aan het Weense hof waar ceremonie en protocol het hoogste goed waren.

Uitstel van executie

Ondanks de vele prachtige jurken en juwelen die bezorgd werden, begon Elisabeth met de dag stiller te worden. Ludovika die zich ernstig zorgen maakte om haar dochter deed een poging om het huwelijk op te schorten naar juni: een maand waarin vele leden van de aristocratie Wenen zouden hebben verlaten en er dus minder verplichte nummertjes voor haar dochter zouden zijn. Haar verzoek vond geen gehoor en ook haar wens om de bruiloft in München plaats te laten vinden, was aan dovemans oren gericht.

Begin maart werd het huwelijkscontract getekend door Elisabeths vader en haar bruidsschat werd vastgesteld op een bedrag van 50.000 gulden. Frans Jozef legde zelf een bedrag van 100.000 gulden bij en beloofde nog eens 12.000 dukaten uit te keren de ochtend nadat het huwelijk geconsumeerd was ter compensatie van Elisabeths maagdelijkheid (de traditie van de Morgengabe). Verder werd vastgelegd dat Elisabeth een jaarlijks bedrag van 100.000 gulden zou ontvangen om dat te kopen wat zij nodig had. Alle andere uitgaven, bijvoorbeeld voor haar huishouden en paarden, zouden door de keizer worden vergoed.

Nadat neef en nicht toestemming hadden gekregen van de paus om te trouwen, diende de koning van Beieren, Maximiliaan II, tot slot een eed af te leggen dat ook hij geen bezwaren had tegen het huwelijk. Een maand voor haar huwelijk deed Elisabeth tijdens een formele ceremonie afstand van al haar rechten op de troon van Beieren in het bijzijn van het koninklijk echtpaar.

Ook nu bezocht de keizer zijn bruid, een laatste maal, en bracht een overweldigend cadeau namens zijn moeder voor haar mee: een met diamanten ingezette tiara met passende oorbellen en ketting met een waarde van 60.000 gulden. Wel kreeg Elisabeth nog een reprimande wegens het feit dat zij haar tante en aanstaande schoonmoeder in haar brieven had getutoyeerd. Frans Jozef verzocht zijn bruid om zijn moeder niet met ”Du” aan te spreken maar met het respectabele “Sie”, een aanspreekvorm die hij zelf ook te allen tijde gebruikte.

Vertrek uit München

In de avond van 19 april 1854 was er een afscheidsbal georganiseerd voor de jonge Elisabeth. Tijdens deze gelegenheid droeg zij een zogeheten Polterabendkleid waarvan een kopie te zien is in het Sisi Museum te Wenen.

Replica van het zogeheten “Polterabendkleid” dat Elisabeth in Beieren op het bal droeg de avond voor haar vertrek naar Wenen. – © Imperial Austria – https://bit.ly/2RmwtjN

In de ochtend van 20 april vertrok Elisabeth vanuit haar ouderlijk huis in München per koets naar Straubing. Op exact dezelfde dag sloten Oostenrijk en Pruisen een pact waarin zij Rusland wilden forceren zich uit de Donauvorstendommen terug te trekken. Een fout die de jonge keizer zou betreuren en het einde van de alliantie tussen Oostenrijk, Pruisen en Rusland inluidde.

Het afscheid van Elisabeth in Beieren vanuit München, gemaakt door Anton Ziegler – © Österreichische Nationalbibliothek Wenen (ÖNB) – https://bit.ly/2IDmRxu

Elisabeths tocht naar Wenen werd getekend door talloze officiële plechtigheden, feestelijke activiteiten en grote juichende menigtes. Te beginnen in Straubing waar de bruid en haar gevolg aan boord stapten van een stoomschip dat hen een stuk mee over de Donau nam. De boot legde aan in Passau vanuit waar Elisabeth afscheid moest nemen van Beieren.

Reliëf van keizerin Elisabeth van Oostenrijk aangebracht op het Raadshuis van Passau ter herinnering aan haar afscheid van het Beierse land in 1854. – © Andreas Praefcke 2009 – https://bit.ly/2P7gFjq

Hierna werd zij tot aan de grens met Oostenrijk begeleid door twee andere stoomschepen. Bij aankomst in Linz op 21 april stond onverwachts een popelende Frans Jozef tot Elisabeths vreugde aan de kade op haar te wachten. Naast de officiële plechtigheden vond er die avond in het Linz Theater een galaopvoering plaats, getiteld “Die Rosen der Elisabeth”, gevolgd door een lichtparade en koorgezang. Frans Jozef vertrok de volgende dag in alle vroegte, opdat hij op tijd zou zijn om zijn bruid te verwelkomen in Nussdorf, net buiten Wenen.

Affiche van de voorstelling “Die Rosen der Elisabeth” opgevoerd in Linz april 1854 – © Saint Lary – https://bit.ly/2P5igGw

Een verdere tocht naar Nussdorf

Elisabeth voer 22 april vanuit Linz verder richting Nussdorf op het grootse stoomschip de Franz Joseph. Het bovendek van het schip was voor deze gelegenheid omgetoverd tot een bloementuin met rozenprieel waar Elisabeth zich terug kon trekken. Het schip maakte meerdere stops en overal werd Elisabeth opgewacht door gejuich en plechtigheden. Langs de kant van het water stonden tienduizenden mensen opgesteld om de “Jonge Roos van Beieren” te zien en uit te zwaaien. In de tussentijd werd Elisabeth steeds stiller en nerveuzer. De reis en plechtigheden hadden haar al volledig uitgeput en ze was duidelijk oververmoeid.

In Nussdorf werd Elisabeth opgewacht door hoogwaardigheidsbekleders, leden van het huis Habsburg-Lotharingen, aristocraten en vele anderen. Het aanleggen duurde een half uur wegens een sterke stroming in de Donau en toen de ongeduldige bruidegom eindelijk aan boord kon, omhelsde en kuste hij zijn bruid in het volle zicht. Dit tot grote blijdschap van de omstanders die dit als een bevestiging zagen van de hoop die zij koesterden.

Prent met de aankomst van hertogin Elisabeth in Beieren in Nussdorf nabij Wenen, houtgraveur gemaakt door Vinzenz Katzler. Bron: Die Welt der Habsburger: https://bit.ly/2IBabH4 – © Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H.

Nadat ook de rest van de keizerlijke familie aan boord was gegaan en Elisabeth had verwelkomd, verliet het koppel het schip en betrad de rijk gedecoreerde Triumphhalle van Nussdorf waar zij werden opgewacht door delegaten uit verschillende landen, militairen, provinciale gouverneurs, ministers en talloze andere genodigden.

Aankomst bij Paleis Schönbrunn

Hierna begonnen de bruid en bruidegom en de rest van hun gevolg aan de tocht per koets van Nussdorf naar Paleis Schönbrunn. Eenmaal in het zomerpaleis van de Habsburgers aangekomen volgde er nog meer ceremonieel en maakte Elisabeth kennis met talloze leden van het Huis Habsburg.

Voorzijde Paleis Schönbrunn in Wenen – © Lauren van Zoonen 2016

De tijd was nu aangebroken voor Elisabeth om afscheid te nemen van haar twee Beierse hofdames. In het paleis beschikte ze nu over haar eigen huishouden dat door aartshertogin Sophie eigenhandig was uitgekozen. Het huishouden van Elisabeth werd voorgeleid door Gravin Sophie Esterházy-Liechtenstein, een vertrouweling van Sophie die als gouvernante van de jonge keizerin zou optreden. De gravin had het diepste respect voor hof protocol en overhandigde Elisabeth een handboek ter nadere bestudering waarmee de toon was gezet.

Litho van gravin Sophie Esterházy-Liechtenstein, gemaakt door Josef Kriehuber in 1833 (Publiek domein)

De officiële intrede van de keizerin in Wenen

Na de uitputtende reis was er geen rust voor de toekomstige keizerin. De volgende dag, 23 april, volgde er opnieuw een vermoeiende dag met de traditionele intrede van de keizerlijke bruid in Wenen. Deze begon bij het oude stadspaleis van Maria Theresia – het hedendaagse Theresianum dat destijds bekend stond als de Favorita – waar traditiegetrouw de bruiden van de Habsburgers hun entree maakten in Wenen.

Intrede van Elisabeth in Beieren in Wenen op 23 april 1854 – Dorotheum Wenen (Publiek domein)

Talloze familieleden, aristocraten en aangestelde leden van het hof hadden zich in de ochtend hier verzameld, maar pas tegen de middag stapte Elisabeth met haar moeder in een koets getrokken door acht Lippizaners. De tocht door de rijkelijk versierde en drukke stad richting de Stephansdom duurde twee uur, maar de oververmoeide Elisabeth zal hier weinig van gemerkt hebben en liet haar tranen de vrije loop.

Zo kwam een huilende Elisabeth aan bij haar nieuwe huis, het Hofburg paleis, waar zij tot overmaat van ramp met haar tiara bleef haken aan de deuropening van de koets en hierdoor struikelde in het volle zicht van de gehele koninklijke familie die haar opwachtte. Eenmaal in haar appartementen aangekomen kon Elisabeth zich mentaal voorbereiden op het hoogtepunt van de volgende dag.

De barmhartige keizer

24 april 1854 was de grote dag voor Frans Jozef en Elisabeth en voor velen was er reden tot extra vrolijkheid. Ter gelegenheid van zijn huwelijk had de keizer verscheidene concessies gedaan aan het volk die de dag daarvoor via de Wiener Zeitung bekend waren gemaakt. Zo werden bijvoorbeeld 200 politieke gevangenen gratie verleend en werd er een generaal pardon uitgeroepen voor onder andere alle individuen die zich schuldig hadden gemaakt aan majesteitsschennis. Veel gewenster nog was de gift van 200.000 gulden die de keizer aan zijn verarmde onderdanen schonk.

Het huwelijk van de keizer vond pas tegen 19:00 uur in de avond plaats in de parochiekerk van de Hofburg, de Augustinerkirche. De ceremonie werd in het bijzijn van 1.000 gasten voorgeleid door de aartsbisschop van Wenen, kardinaal Othmar, Ritter von Rauscher, die op zijn beurt werd bijgestaan door 70 bisschoppen en prelaten. De kerk was met duizenden kaarsen uitgelicht en met rood fluweel bekleed.

Interieur van de Augustinerkirche in Wenen – © Diana Ringo 2014 – https://bit.ly/2DSWtka

Elisabeth werd ongesluierd door haar moeder en schoonmoeder naar binnen geleid. Hoe haar jurk er exact uit zag, is onbekend, daar deze niet bewaard is gebleven. De vele tekeningen en prenten die men van de bruid heeft gemaakt, leveren geen eenduidig beeld op en het is maar zeer de vraag in hoeverre men de bruid goed heeft kunnen zien.

Haar bruidssieraden daarentegen werden teruggevonden in de kapel van Altötting in Beieren, een bedevaartsoord van het Huis Wittelsbach. Het betreft een in goud gesmeed fijne bloemenkrans die om de hals werd gedragen, een borstspeld en twee kammen die achter het oor in het haar konden worden geschoven. De bruidssieraden werden geschonken aan de kapel door de jongste zoon van Elisabeths dochter Gisela: Koenraad van Beieren. Hij gaf hierbij aan dat de sieraden door zijn grootmoeder waren gedragen tijdens haar bruiloft en dat ook zijn moeder de sieraden gedragen had tijdens haar huwelijk met Leopold van Beieren.

De bruidssieraden van keizerin Elisabeth van Oostenrijk, bedevaartkapel in Altötting – © R. Luckaschewski 2007 – https://bit.ly/2QpEwuS

Elisabeth breekt

Na de plechtigheid reed het paar terug naar de Hofburg en ontving de felicitaties van de onder andere militaire veteranen als Radetzsky en Von Windischgrätz. Hierna diende de kersverse keizerin kennis te maken met alle ambassadeurs en gezanten die door minister Von Buol aan haar werden voorgeleid. In de Spiegelzaal volgde een ontmoeting met de dames van de diplomaten, waarna het paar hun weg vervolgde naar de Ceremoniële Hal waar een delegatie hen opwachtte en feliciteerde.

Bruiloftsreceptie van Frans Jozef en Elisabeth 1854 –Wiener Zeitung (Publiek domein)

Bij het voorleiden van de dames, die de nieuwe keizerin een handkus dienden te geven, raakte Elisabeth in paniek en vluchtte naar een aangrenzende kamer waar ze in tranen uitbarstte, tot verbazing van de aanwezigen. Bij haar terugkeer werd de situatie echter nog nijpender: de dames in kwestie mochten niets tegen de keizerin zeggen en Elisabeth zelf stond met haar mond vol tanden. Later ging Elisabeth opnieuw de fout in toen ze twee van haar nichten in de menigte bespeurde, hen omhelsde en de handkus weigerde. Sophie, die op protocol stond, berispte vervolgens haar schoondochter. Na een zorgeloze jeugd in Beieren volgde nu de ruwe wake-up call in Wenen.

Portret van de kersverse bruid en keizerin van Oostenrijk, Elisabeth in Beieren, geschilderd door Eduard Kaiser in 1854 (Publiek domein)

De coucher

Ter afsluiting van de festiviteiten werden de stad en het paleis traditiegetrouw uitgelicht en was een enorme menigte van binnen en buiten de stad hier op afgekomen. Na het gala banket werd Elisabeth door haar moeder en tante naar haar kamer gebracht en in bed gestopt, waarna de keizer door Sophie er bij werd gehaald. Het betrof een bescheiden vorm van een “coucher” wat aan andere Europese hoven er niet altijd zo ‘privé’ en intiem aan toeging.

Portret van Elisabeth in Beieren als jonge bruid, geschilderd door Franz Schrotzberg in 1853 – Dorotheum Wenen (Publiek domein)

Het jonge koppel was ook de volgende dag weinig privacy gegund en werd bij hun eerste ontbijt gestoord door beide moeders. Hierna volgde een bescheiden inquisitie waaruit Sophie herleidde dat het huwelijk nog niet was geconsumeerd. Dit gerucht ging als een lopend vuurtje door het paleis en na de derde nacht wist ook het hele hof dat de daad was geklaard.

De volgende keer

Elisabeth maakt haar debuut als keizerin van Oostenrijk en als moeder.

Literatuur:

  • Karl Vocelka & Martin Mutschlechner; Franz Joseph 1830 – 1916,  2016
  • Katrin Unterreiner & Patric Aalders; Sisi, Sprookje & Werkelijkheid, 2015
  • Brigitte Hamann; The reluctant empress, 2011
  • John van der Kiste: Emperor Francis Joseph; Life, Death and the Fall of the Habsburg Empire, 2005
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s