Het Huis Habsburg

Elisabeth in Beieren trouwde in 1854 op 16-jarige leeftijd met Keizer Frans Jozef van Oostenrijk; de meest felbegeerde monarch van Europa die een enorm rijk bestierde. Het gebied, waar hij vanuit zijn zetel in Wenen op toezag, was in de loop der eeuwen vergaard door zijn voorvaderen van het Huis Habsburg. Hieronder volgt een korte geschiedenis van dit invloedrijke, adellijke vorstenhuis; van stamvader Guntram ‘de Rijke’ tot de laatste keizer van het Heilige Roomse Rijk, Frans II.

De Habichtsburg

Frans Jozef, de een-na-laatste Keizer van Oostenrijk, bestierde vanaf 2 december 1848 een enorm rijk dat door de eeuwen heen was vergaard door het adellijke vorstenhuis waar hij uit voortkwam: het Huis Habsburg. De stamvader van dit bijzonder invloedrijke geslacht in Centraal Europa was een zekere graaf Guntram ‘de Rijke’ van Breisgau die in de tiende eeuw leefde. Zijn kleinzoon, Graaf Radbot, liet omstreeks 1020 een kasteel bouwen waar de familie zijn naam aan zou hebben ontleend, namelijk het Habichtsburg (Haviks kasteel) in het Zwitserse kanton Aargau. Rond 1100 werd de naam Habichtsburg afgekort naar Habsburg en zou de familie deze naam hanteren.

Het hedendaagse Habichtsburg in Aargau (Pixabay)

Het kasteel was in de elfde, twaalfde en dertiende eeuw de zetel van de Habsburgers die beetje bij beetje hun territorium zagen groeien. Niet door middel van verovering, maar door een slimme huwelijkspolitiek te voeren. Tevens ontstonden er door de loop der tijd verschillende vertakkingen binnen het Huis Habsburg. De eerste geschiedde in de dertiende eeuw toen Hertog Rudolf II stierf en zijn bezittingen naliet aan zijn twee zonen: Albrecht IV en Rudolf III. Na onenigheid tussen de twee broers, ontstond er een tweedeling in de stamlijn en werd Rudolf stamvader van de nieuwere Habsburg-Laufenburgse lijn. De oude lijn werd voortgezet door Albrecht wiens zoon voor een keerpunt zou zorgen in 1273.

Prent met Albert IV, Graaf van Habsburg, uit de “Chroniken der Habsburger, der Zähringer und der Stadt Freiburg i. Br. mit Materialsammlung”, datering circa 1799-1800 (Publiek domein)

Koning Rudolf I van Duitsland

Deze zoon was Rudolf IV van Habsburg, een van de meest invloedrijke en welvarende prinsen in het zuidwesten van Duitsland. Hij werd op 24 oktober 1273 als eerste Habsburger gekroond tot Koning Rudolf I van Duitsland in de Dom van Aken na een unaniem besluit van de Raad der Keurvorsten van het Heilige Roomse Rijk.

Beeld van Koning Rudolf I van Duitsland in de Dom van Speyer – © Michail – https://bit.ly/2L91ioh

Een van de andere beoogde kandidaten, Koning Ottokar II van Bohemen, accepteerde deze uitslag niet en weigerde Rudolf te erkennen. De verstandhouding tussen Rudolf en Ottokar verslechterde, nadat er in de Rijksdag van het Heilige Roomse Rijk was besloten dat alle kroondomeinen – die na de dood van keizer Frederik II in 1250 in beslag waren genomen – hersteld dienden te worden. Ottokar, die hier zelf beter van was geworden, weigerde zijn territorium op te geven en ondanks een lijmpoging van Rudolf, kwam het tot een treffen op 26 augustus 1278. Ottokar sneuvelde op het Marchfeld tijdens de Slag bij Dürnkrut en zijn provincies (Oostenrijk, Stiermarken, Karinthia en Karniola) werden door Rudolf ingenomen. De Habsburgers zouden 640 jaar lang dit grondgebied in handen houden.

Het Marchfeld, de grootste laagvlakte van Oostenrijk. Hier vond in 1278 de Slag bij Dürnkrut plaats tussen Koning Rudolf I van Duitsland en Koning Ottokar II van Bohemen (Publiek domein)

‘Matchmaker’ Maximiliaan I

De Habsburgers zouden door de eeuwen heen steeds meer aan terrein winnen door hun gewiekste huwelijkspolitiek en vanaf 1452 tot 1806 – op enkele uitzonderingen na – werd het Huis Habsburg de hofleverancier van de Keizers van het Heilige Roomse Rijk. Een meester “matchmaker” was bijvoorbeeld Keizer Maximiliaan I (1459 -1519). Via zijn eerste vrouw Maria verwierf hij het welvarende en machtige Bourgondië (waar ook Nederland toe behoorde). Zijn tweede huwelijk sloot hij met Bianca Maria Sforza, de dochter van de Hertog van Milaan, die een aanzienlijke bruidsschat met zich meebracht. Zijn kinderen huwelijkte hij stuk voor stuk uit aan interessante partijen waaronder aan de erfgenamen van het Reyes Católicas van Spanje: Ferdinand II van Aragón en Isabella I van Castilië.

Portret van Keizer Maximiliaan I, geschilderd door Albrecht Dürer in 1519 – Kunsthistorisches Museum Wenen (Publiek domein)

Keizer van een Wereldrijk

De dochter van Ferdinand en Isabella, Johanna van Castilië (bijgenaamd “de Waanzinnige”) trouwde met de zoon van Maximiliaan; Filips I van Castilië (bijgenaamd “de Schone”). Uit deze verbintenis werd onder andere een zoon geboren: Karel. Na de dood van Karels vader (1506), zijn grootvader Ferdinand (1516), zijn grootvader Maximiliaan (1519) – en met een krankzinnig verklaarde moeder die was opgesloten in het kasteel van Tordesillas – werd Karel tot Rooms-Duitse keizer gekroond.

Hij erfde driemaal: van zijn vader kreeg hij Bourgondië toebedeeld, van zijn moeder Spanje en van zijn grootvader Maximiliaan Oostenrijk. Dit enorme rijk, die ook meerdere overzeese koloniën besloeg, kon Karel onmogelijk alleen regeren en dus delegeerde hij taken. Zo werd bijvoorbeeld het bestuur van de Oostenrijkse erflanden aan zijn broer Ferdinand overgelaten en hiermee werd de basis gelegd voor de latere splitsing van het Heilige Roomse Rijk in een Spaanse en een Oostenrijkse tak.

Portret van Karel V, geschilderd door Titiaan rond 1550 – Kunsthistorisches Museum Wenen (Publiek domein)

“Alles is familie”

De Spaanse tak zou als eerste uitdoven: de talloze huwelijken die plaatsvonden tussen naaste bloedverwanten – een middel die de Habsburgers inzetten om hun macht te consolideren – had tot inteelt geleid met alle gevolgen van dien. De verstandelijk beperkte Karel II van Spanje trouwde tweemaal, maar bleek impotent. Hij stierf kinderloos op 1 november 1770.

Portret van Karel II van Spanje, geschilderd door Juan Carreño de Miranda tussen 1677 en 1679  – Casa Consistorial de Sevilla (Publiek domein)

De Oostenrijkse tak zou uitsterven met de dood van de befaamde Maria Theresia in 1780, maar was in feite in 1740 al tot een einde gekomen met de dood van haar vader Karel VI. Een nieuwe Habsburg-Lotharingen lijn werd voortgezet in de persoon van Jozef II, de zoon en opvolger van Maria Theresia van Oostenrijk en haar man Frans I Stefan, hertog van Lotharingen.

De keizerlijke familie: een groepsportret van Keizerin Maria Theresia van Oostenrijk met haar man en kinderen, geschilderd door Martin van Meytens in 1754 – Paleis Schönbrunn (Publiek domein)

Het einde van het Heilige Roomse Rijk

Begin negentiende eeuw kregen diverse mogendheden – waaronder Oostenrijk en Rusland – het meerdere malen aan de stok met de Fransen (en dan met name met Napoleon Bonaparte) gedurende de coalitieoorlogen (1792-1815). In 1806 kwam er definitief een eind aan het Heilige Roomse Rijk, of beter gezegd het oude Duitse Rijk. Keizer Frans II (1768 – 1835) legde zijn titel Keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie neer, echter bleef aan als Keizer Frans I van het ‘Keizerrijk Oostenrijk’ dat in 1804 al in het leven was geroepen.

Portret van Keizer Frans II van het Heilige Roomse Rijk, geschilderd door Friedrich von Amerling in 1832 – Kunsthistorisches Museum Wenen (Publiek domein)

Het Keizerrijk Oostenrijk besloeg nog altijd een behoorlijk territorium met Oostenrijk als middelpunt en met Wenen als de zetel van de monarch. De Habsburgers zouden tot 1918 een multicultureel rijk bestieren waar zowel op geografisch als economisch vlak nauwelijks sprake was van eenheid. Het zou Frans Jozef nog vele kopzorgen bezorgen, maar daarover meer een andere keer.

De volgende keer

Een inkijkje in de jeugd van de langverwachte kroonprins van Oostenrijk die op 18 augustus 1830 het levenslicht zag.

 

 

Advertenties

2 Replies to “Het Huis Habsburg”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s